Con Rồng Việt Nam
Năm Thìn Nói Chuyện Rồng
Trần Văn Giang
...
Tương tự, việc lựa chọn “logo” cũng có ảnh hưởng
không nhỏ đến vận may của một công ty, một doanh nghiệp. Thiết kế
“logo” ngoài việc lựa chọn dạng hình nên có hình tròn và đường cong thì
an toàn hơn những thiết kế có những hình nhọn, sắc bén, nhiều góc cạnh;
thiết kế còn có thể sử dụng hình ảnh các con thú (trong “logo”) để chỉ
sự dũng cảm, sức mạnh, sự nhanh nhẹn và chính xác của chúng, và cũng
để lợi dụng ý nghĩa Cát tường của chúng trong phép Phong Thuỷ. Trong
đó, Rồng là con vật thường được người ta chuộng nhất trong khi chọn
biểu tượng - do tư tưởng sùng bái Rồng của văn hóa Á Đông; vì Rồng
tượng trưng cho uy quyền tột đỉnh như Vua chúa ngày xưa; vì Rồng là
đứng đầu trong Tứ Linh; vì Rồng là biểu tượng hợp Thủy mà Thủy là tiền
tài vậy, vì Rồng là một biểu tượng Cát lành trong Phong Thuỷ... Con
Rồng nên thiết kế bay vút lên cao, giương nanh múa vuốt thể hiện cái
nét "Tiềm Long thăng thiên" Rồng bay thỏa sức vẫy vùng, thần uy hiển
hiện, tượng cho tham vọng và sự thăng tiến của công ty, của doanh
nghiệp. Không nên nhốt Rồng lại trong các hình dạng chật hẹp - hàm ý bị
vây kín, bị cầm tù rất xấu theo thuật Phong Thuỷ; do Rồng thật vốn có
tính linh động, cần không gian rộng mở để tự do bay lượn mà làm mưa tạo
Phúc.
Con Rồng Việt Nam
Con Rồng Việt Nam mang bản sắc riêng biệt Việt Nam,
theo trí tưởng tượng riêng của người Việt không giống như Rồng Trung
Hoa (và các quốc gia khác) trong các trang trí kiến trúc, điêu khắc và
hội họa hình Rồng,
Các di tích về con Rồng Việt Nam còn lại khá ít do
các biến động lịch sử qua thời gian và sự Hán hóa của từng triều đại
phong kiến cho mãi đến nhà Nguyễn.
Từ thời xa xưa, người Việt thích sống quanh các vùng
sông nước nên họ đã tôn sùng cá sấu như một con vật linh thiêng (vào
thời kỳ này vùng đất người Việt sống còn rất nhiều cá sấu). Cá sấu
tượng trưng cho sự trù phú và sức mạnh, người Việt đã thần thánh hóa
loài cá sấu lên thành con "Giao Long" mà người Trung Hoa gọi sau này.
Một cách thức tô điểm cho hình hài con cá sấu nhiều chi tiết tưởng
tượng và cũng nhiều ý nghĩa hơn, rất có thể từ con Giao Long này mà
người Trung Hoa đã tạo ra con Rồng Trung Hoa của họ.
Con Rồng tồn tại cùng tâm thức của người Việt suốt
từ thời Văn Lang - Âu Lạc. Trong cả ngàn năm bị đô hộ bởi Trung Hoa,
trong hoàn cảnh chung của chính sách Hán hóa, hình ảnh con Rồng Việt
Nam phát triển ít nhiều theo các ảnh hưởng, các xu hướng giống với con
Rồng của người Hán. Đến khi giành được độc lập, thời kỳ nhà Lý lên nắm
quyền, đặt tên nước là Đại Việt (để sánh ngang với Đại Tống của Trung
Hoa), Việt Nam đã có con Rồng cho riêng mình và khác với con Rồng Trung
Hoa. Văn hóa (Đại Việt) nói chung, trong đó có mỹ thuật đã khẳng định
được cấp bậc và tính độc lập trong nghệ thuật thể hiện của mình. Xuất
hiện từ việc trang trí kinh thành cung điện lộng lẫy, chùa chiền đồ
sộ..., con Rồng Việt Nam được tạo từ bản chất văn hóa dân tộc, kết hợp
với yếu tố văn hóa Chàm và văn hóa Trung Hoa.
Rồng Việt Nam có những đặc trưng Việt Nam rõ ràng như sau:
Thân Rồng uốn hình “sin” 12 khúc,
đại diện 12 tháng trong năm, biểu trưng cho sự thay đổi thời tiết năm
tháng, sự trù phú và phồn vinh của nền văn hóa nông nghiệp lúa nước.
Thân mềm mại uốn lượn thể hiện sự biến hóa và khả năng thay đổi, dịch
chuyển thiên nhiên của con Rồng – một linh vật cai quản thời tiết, mùa
màng. Trên lưng có vây nhỏ liền mạch và đều đặn.
Đầu Rồng là phần rất đặc biệt, hoàn
toàn khác Rồng Trung Hoa. Rồng Việt Nam có bờm dài, râu cằm, không sừng
(như Rồng Trung Hoa). Mắt lồi to, hàm mở rộng có răng nanh ngắt lên,
đây là điểm hoàn toàn khác với các con Rồng khác của các nước. Đặc biệt
là cái mào ở mũi, gợn sóng đều đặn (có người gọi là “mào lửa”) chứ
không phải là cái mũi thú như Rồng Trung Hoa. Lưỡi mảnh rất dài.
Miệng Rồng luôn ngậm viên châu
(ngọc). Ở Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Hoa Rồng hay cầm, nắm ngọc bằng
chân trước. Viên châu tượng trưng cho tính nhân văn, tri thức và lòng
cao thượng. Đầu Rồng luôn hướng lên như đớp lấy viên ngọc thể hiện tinh
thần tôn trọng các giá trị nhân văn cao quý, theo đuổi sự uyên bác và
tinh thần cao thượng.
Những điều đặc biệt, đã nêu ở trên, được đặt lên
trên tất cả các giá trị khác kể cả sức mạnh và sự thống trị thường thấy
của một con Rồng phương Đông. Toàn thân Rồng toát lên sự uyển chuyển
và một sức đàn hồi rất lớn từ cái vươn chân dài, đầu ngẩng cao, dáng đầu
rực lửa thể hiện cho khí thế hừng hực muốn tiến chinh phục các giá trị
văn minh nhất của phương Đông cổ.
Rồng Việt Nam là một hình tượng hoàn hảo về mỹ thuật,
có cá tính rõ ràng và đặc trưng cho dân tộc Việt. Tiếc rằng nó đã bị
vùi lấp bởi sự sùng bái văn hóa Hán của các triều đại phong kiến cuối
cùng và sự hủy diệt văn hóa đã xảy ra khi nhà Minh xâm lược Việt Nam. (theo wikipedia Việt ngữ)
Về thời điểm, mốc lịch sử và ý tưởng của nhà điêu
khắc gửi gấm qua các tác phẩm Rồng đá, có nhiều giả thuyết khác nhau.
Song về thời điểm lịch sử qua hình tượng Rồng Việt Nam, sách đã từng
chép như sau:
Rồng thời Lý “Mào, mũi
và bờm là những thành phần cơ thể được cấu tạo rất sinh động, bằng
những nét độc đáo và được mang theo một ý thức nhất định: Mào thoát ra
từ môi đến đường sống quyện với răng nanh, xoắn xuýt, rung rinh bốc lên
như ngọn lửa; bờm ở sau gáy cuồn cuộn bốc lên nhiều đợt từ cổ họng,
cùng với túm râu ở hàm dưới đều uốn lượn nhịp nhàng như làn sóng và bay
lướt tựa lá cờ đuôi nheo được gió, mũi cấu tạo bằng những đường cong
xếp chồng nhau phập phồng gây ra ấn tượng về nguồn nước…”
Năm Thìn Nói Chuyện Rồng 1, 2,
3
